Bu Lezzet Nedir?
Kaymak Kuymağı, Artvin mutfağının peynirli kuymaktan ayrılan karakteristik süt ürünü yemeğidir. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü kaymak kuymağını peynir kuymağıyla birlikte doğrudan kaydeder. Yerel tarifte taze kaymak, beyaz un veya mısır unuyla tavada karıştırılarak pişirilir; yemeğin 'kusması', yani yağını yüzeye bırakması pişme işaretidir. Kaynağa göre özellikle kaymağın bol olduğu yayla ve mezralarda yaygındır. Yusufeli üzerine 2025 çalışması da kuymakın bölgede sadece peynirden değil kaymaktan da yapılabildiğini açıkça belirtir.
Tarih ve Kültür
Kaymak Kuymağı, Artvin'in süt bolluğunu doğrudan sıcak yemeğe dönüştüren pratik yayla mutfağı örneğidir. Peynirli kuymakla akraba olsa da ana süt ürünü kaymaktır.
Yayla ve mezrada taze kaymağın bol olduğu dönemlerde yapılan yemek, üretim fazlasını hızlı ve doyurucu bir sıcak öğüne dönüştürür.
🥣
Peynir Değil, Kaymak: Artvin'in Ayrılan Varyantı
Artvin resmî mutfak kaydı peynir kuymağı ve kaymak kuymağını iki ayrı yemek adı olarak yan yana verir. Bu nedenle Kaymak Kuymağı bağımsız bir gastronomi kaydı olarak korunur.
Kaynak notu: Artvin KTB.
🏔️
Yayla ve Mezrada Kaymağın Bolluğu
Yerel tarif, Kaymağın Kuymağının özellikle taze kaymağın bol olduğu yayla ve mezralarda yaygın olduğunu aktarır. Yemeğin coğrafyası doğrudan süt üretim döngüsüyle ilişkilidir.
Kaynak notu: Artvin yerel yemek arşivi.
🌽
Beyaz Un mu Mısır Unu mu?
Yerel Artvin kaydı her iki unu da seçenek olarak verir. Bu nedenle tek bir 'doğru un' dayatmak yerine ilçe ve aile varyantlarını saha araştırmasıyla ayıracağız.
Kaynak notu: Artvin yerel yemek arşivi.
🧈
Kaymağın Yağını Salması: 'Kusma'
Pişmenin yerel ölçütü karışımın yağını yüzeye bırakmasıdır. Peynir Kuymağında olduğu gibi 'kusma' ifadesi Artvin mutfak dilinin önemli parçasıdır.
Kaynak notu: Artvin yerel yemek arşivi.
📍
Yusufeli Kaymaklı Kuymak Kaydı
2025 Yusufeli çalışması kuymakın yörede yalnız peynirden değil kaymaktan da yapılabildiğini açıkça belirtir. Bu kayıt Kaymak Kuymağının il içindeki kültürel bağını akademik olarak güçlendirir.
Kaynak notu: Anadolu Üniversitesi 2025.
🔍
Kaymak Kuymağı ≠ Peynir Kuymağı
İki yemek aynı tava yemeği ailesinde olsa da ana malzeme farklıdır. Kaymak Kuymağında kaymak; Peynir Kuymağında ise eriyen yerel peynir ön plandadır. Sayfalar birbirine bağlanacak fakat birleştirilmeyecek.
Kaynak notu: Artvin KTB + yerel tarifler.
Üretim ve Geleneksel Yöntem
Üretim coğrafyası
Artvin geneli resmî kayıttır; yerel tarif yayla ve mezralarda yaygın olduğunu belirtir. Yusufeli literatürü kaymaktan kuymak yapıldığını ayrıca doğrular.
Hammadde / içerik
Taze kaymak ve tercihe göre beyaz un veya mısır unu. Bazı bölgesel kuymak tariflerinde su/peynir eklense de Artvin'in yerel Kaymağın Kuymağı kaydında esas omurga kaymak + undur.
Geleneksel yöntem
Taze kaymak tavaya alınır; beyaz veya mısır unu eklenip istenen kıvama gelene kadar karıştırılarak pişirilir. Yağın ayrılıp yüzeye çıkması pişme işaretidir.
Tarif / Üretim Fişi
Tarif
Artvin Kaymak Kuymağı – Yerel Tarif
Yerel kaynakta ölçü verilmediği için gramaj uydurulmadan kaydedilen çekirdek tarif.
- Taze kaymakKaynakta ölçü verilmemiş
- Beyaz un veya mısır unuKıvama göre; kaynakta ölçü verilmemiş
Taze kaymak beyaz veya mısır unuyla tavada karıştırılarak istenen kıvama kadar pişirilir; yağ yüzeye çıkınca servis edilir.
Taze kaymak tavaya alınır.
Tercihe göre beyaz un veya mısır unu azar azar eklenir.
Karışım sürekli karıştırılarak istenen kıvama gelene kadar pişirilir.
Yemek yağını yüzeye saldığında ('kustuğunda') ocaktan alınır.
Sıcak servis edilir.
Servis
Sıcak; özellikle yayla/mezra sofralarında.
Görseller
Görsel kaynağı: Wikimedia Commons
